Σύμφωνα με τη γνώμη διακεκριμένων ψυχολόγων, οι εντολές διαπαιδαγώγησης των γονέων μας, μένουν βαθιά χαραγμένες μέσα μας κ αποτελούν τη βάση της συμπεριφοράς μας. Αυτό έχει την εξήγησή του αφού ως γνωστόν , αυτό που κάνουμε ως ενήλικες και ως γονείς, είναι να αναπαράγουμε το γνώριμο, γονεικό μοντέλο, ακόμη και αν κάποτε το απορρίψαμε. Όταν λοιπόν οι γονείς μας, προβάλλουν σε εμάς τις δικές τους ανάγκες στοργής και προστασίας, θα κινηθούμε και εμείς στο ίδιο μοτίβο στις σχέσεις μας με τα παιδιά μας. Υπάρχουν εντολές απλές, και άλλες που έχουν πολλά επίπεδα. Το «οι άντρες δεν κλαίνε», έκανε πολλά αγόρια στο παρελθόν να νιώθουν ενοχικά για το κλάμα τους και τα έβαλε σε διαδικασία να πασχίζουν να απομακρύνουν  από το συναισθηματικό πεδίο τους συγκινήσεις και συναισθήματα απαγορευτικά και απορριπτέα όπως τη θλίψη ή τον πόνο. Το « εμένα δε με ενδιαφέρουν οι βαθμοί» αλλά « είδες την Αννουλα; Διάβασε και πήρε Α στο τεστ», αποδυναμώνει το παιδικό εγώ, αφού το παιδί νιώθει υποτιμημένο. Αυτή η πεποίθηση του « οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα», είναι ένα φάντασμα που το στοιχειώνει σε όλη την ενήλικη ζωή του.

 

Όλα αυτά, γράφουν μέσα μας και έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ενήλικη ζωή μας. Όλες αυτές οι εντολές που μας εμφύτευσαν  οι γονείς μας και εμφυτεύουμε και εμείς επιδέξια στα παιδιά μας, αντανακλούν τις προσδοκίες μας. Έτσι, κάθε φορά που τα παιδιά μας ανταποκρίνονται σε αυτό που περιμένουμε από αυτά και εισπράττουν από εμάς επιδοκιμασία, είναι βέβαια πως πρέπει να επαναλάβουν αυτή τη συμπεριφορά για να εισπράξουν το ίδιο αποτέλεσμα: αγάπη και αποδοχή που τόσο χρειάζονται.

 

Κάπως έτσι, τα παιδιά αφήνουν την παιδική τους ηλικία με ενα σενάριο ζωής καθρέφτη των πεποιθήσεων και των προσδοκιών των γονιών τους. Η πλοκή του κάθε σεναρίου ποικίλλει, ανάλογα με το τι ελπίδες έχουν εναποθέσει οι γονείς σε αυτά. Κάποια σενάρια είναι πιο δραματικα, άλλα πιο καλογραμμένα και άλλα πιο περίπλοκα. Όλα τους όμως σχεδόν απαιτούν την αναζήτηση των υπολοίπων χαρακτήρων που απαιτεί το έργο.

 

Το ερώτημα είναι: Μπορώ να απαλλαγώ από όλα αυτά τα φορεμένα σενάρια και να δημιουργήσω το δικό μου;

 

Ναι, αν απαλλαγώ από τις αυτοεκπληρούμενες προφητείες: το να πιστεύω δηλαδή κάτι και να κάνω ό,τι μπορώ ώστε να βγει το σενάριό μου αληθινό και να δικαιωθώ. Και αν αυτό που πιστεύω εξυπηρετεί το σενάρια ζωής μου, με συμφέρει. Αν όμως δεν με βοηθά, πρέπει να απαλλαγώ από αυτού του είδους την προφητεία. Για παράδειγμα: Αν πιστεύω ότι η ξαδέλφη μου έχει θυμώσει μαζί μου και έχει αποφευκτική συμπεριφορά, ενδέχεται να την οδηγήσω με την προκλητική συμπεριφορά μου στο να θυμώσει τελικά μαζί μου και έτσι να επιβεβαιωθώ.

 

Αν όμως απαλλαγούμε από τα στερεότυπα και τις ταμπέλες και σταματήσουμε να ερμηνεύουμε τις καταστάσεις κατά το δοκούν, μπορούμε να αποφύγουμε τις αυτοεκπληρούμενες προφητείες και να γίνουμε ενεργοί συγγραφείς του βιβλίου της ζωής μας.   Βεβαιώνομαι λοιπόν πως οι συμπεριφορές μου αποτελούν αποκλειστικά δικές μου επιλογές και δεν είναι μέρος ενός σεναρίου που προσπαθώ να εκπληρώσω. Στην περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν ισχύει, διαλύω το φορεμένο σενάριο, πετώντας από πάνω μου όποια συμπεριφορά και επιλογή το υποστηρίζει και γράφω ένα ολοκαίνουργιο με βάση τις ορέξεις και τις προτιμήσεις μου. Το γράφω όμως με μολύβι, για να μπορώ να κάνω τις διορθώσεις μου όποτε και όπως το επιθυμώ, για να το προσαρμόζω στις εκάστοτε ανάγκες μου και για να είναι σύγχρονο και εναρμονισμένο με το παρόν μου.

 

Οι περισσότεροι άνθρωποι ρυθμίζουμε τη ζωή μας με βάση τη​​ συνήθεια ​αφού η καθημερινότητα μας δεν είναι τίποτε άλλο από ένα πλέγμα από συνήθειες. Οι κοινωνικές αξίες που επικρατούν και οι προσδοκίες των άλλων, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις συνήθειες που υποδουλώνουν τους περισσότερους από εμάς. Είναι άλλωστε πιο ξεκούραστο το να κάνουμε το ίδιο που κάναμε από το να δοκιμάσουμε κάτι καινούριο. Και σίγουρα είναι πιο οικείο. Πιστεύουμε στο “ γνώριμο κακό”. Συνεχίζουμε να μένουμε αγκιστρωμένοι σε ανώφελες για εμάς καταστάσεις, φοβούμενοι τις φανταστικές συνέπειες αν απαγκιστρωθούμε.

´Όμως, το να ζούμε με βάση οποιαδήποτε συνήθεια , μας στερεί την ελευθερία και φρενάρει την εξέλιξή μας. Τα καλά νέα είναι ότι οι συνήθειες δεν είναι πάγιες και αμετάβλητες. Μπορούν να καταργηθούν ή ακόμη καλύτερα να αντικατασταθούν με νέες, πιο εποικοδομητικές και πιο ωφέλιμες για εμάς. Αντικαθιστούμε για παράδειγμα το κάπνισμα με τη γυμναστική, το junk food με ισορροπημένη διατροφή.

Για να επιτύχουμε την αλλαγή,ακόμη και για να αντικαταστήσουμε μια συνήθεια, έχει αξία να συνειδητοποιήσουμε ότι για να αλλάξουμε αυτό που νιώθουμε, πρέπει πρώτα να αλλάξουμε αυτό που κάνουμε. Πολλοί άνθρωποι όμως είμαστε αρνητικά διακείμενοι στην αλλαγή καθώς ενέχει ρίσκο, κάτι που μας φοβίζει. Αλλά δεν πρέπει να αφήνουμε τους φόβους μας να διαμορφώνουν τις αποφάσεις μας. Πρέπει να δρούμε με γνώμονα την ικανοποίηση των δικών μας αναγκών απαλλαγμένοι από τον φόβο.

Ο φόβος​​ λοιπόν και η συνήθεια​​ είναι δυο εμπόδια που επιβραδύνουν την εξέλιξή μας. Ο πόνος ​​από την άλλη, είναι πολύ χρήσιμο συναίσθημα. Μπορεί να έχει τη δύναμη να μας αποσταθεροποιεί στην αρχή, στη συνέχεια όμως μας παρακινεί και μας βοηθά να υπερνικήσουμε τα δυο παραπάνω εμπόδια.
Καθώς αυτή είναι η μοναδική ευκαιρία που μας δίνει η ζωή, πρέπει να την αξιοποιήσουμε στο έπακρο. Οφείλουμε να θυμόμαστε ότι είμαστε υπόλογοι μόνο στον εαυτό μας και ότι η ελάχιστη υποχρέωση μας απέναντι του είναι να είμαστε “alert” όσον αφορά τις ανάγκες μας. Κανείς εκτός από εμάς δεν έχει λόγο στο πώς θα ζήσουμε. Πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα προς τα μέσα και να κάνουμε συχνά ενδοσκόπηση. Αυτό θα μας βοηθήσει να διαπιστώσουμε κάθε φορά τι χρειάζεται να κρατήσουμε και τι να αλλάξουμε.. Το να αφεθούμε μοιρολατρικά στη ζωή σίγουρα θα μας απομακρύνει από το δρόμο που επιθυμούμε. Πρέπει να ζούμε με τέτοιο τρόπο, ώστε κοιτάζοντας πίσω πέντε χρόνια αργότερα, να είμαστε υπερήφανοι γι αυτά που κατά καιρούς επιλέξαμε. Γιατί αυτό είμαστε, οι επιλογές μας.
Επειδή όμως η αλλαγή δεν είναι εύκολη υπόθεση για τους περισσότερους, επιχειρούμε αρχικά μικρές αλλαγές οι οποίες με τη σειρά τους θα ενεργοποιήσουν μια σειρά από αλλαγές που θα απλωθούν σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Είναι πολύ βοηθητικό να σπάσουμε τη διαδικασία σε βήματα.

ΒΗΜΑ​​1:​​

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ
Για να μπορέσω να ελέγξω κάτι, πρέπει να το κατονομάσω. Καταγράφω λοιπόν τις ανησυχίες μου και ζυγίζω τις επιλογές μου. Επαινώ τον εαυτό μου για να εντείνω την αυτοπεποιθησή μου πριν από οποιαδήποτε επιλογή.

ΒΗΜΑ​​2:

​​ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ
Έχω κατά νου ότι”οποιαδήποτε απόφαση είναι καλύτερη από την καθόλου απόφαση” , όπως υποστηρίζει και ο αγαπημένος Χορχε Μπουκαι. Όταν αποφασίζω λοιπόν να κάνω μια αλλαγή, απλώς το πραγματοποιώ. Αφήνομαι με περισσότερη πίστη στη διαδικασία και με λιγότερη αμφιβολία. Υποστηρίζω την επιλογή που έκανα και δεν υπονομεύω τον εαυτό μου. Διατηρώ βέβαια το ρεαλισμό μου και δεν θέτω ανέφικτα standards. Ακόμη και αν η αλλαγή δεν έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα, αντλώ τα οφέλη του πόνου και της απογοήτευσης που είναι πολύ διδακτικά.

ΒΗΜΑ​​3:​​

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 
Αφού δοκιμάσω την αλλαγή, αξιολογώ τα αποτελέσματα. Ακόμη και αν τα αποτελέσματα δεν είναι τα επιθυμητά, συγχαίρω τον εαυτό μου που πειραματίστηκε με νέες συμπεριφορές. Είμαι ευέλικτος όσον αφορά τα μέσα που χρησιμοποιώ για να πετύχω τον στόχο μου. Μαθαίνω να είμαι ανοιχτός σε πολλές εναλλακτικές λύσεις και να μην είμαι άκαμπτος στις προσεγγίσεις μου.

 ΒΗΜΑ​​4:​​

ΕΞΑΣΚΗΣΗ​​ (​​Practice makes better )
Η λήψη αποφάσεων είναι και αυτή μια δεξιότητα όπως πολλές άλλες. Όσο περισσότερες αποφάσεις παίρνω, τόσο βελτιώνομαι. Θυμάμαι την πρώτη φορά που έκανα ποδήλατο. Έπρεπε να αντέξω κάποιες πτώσεις οι οποίες ίσως άφησαν και τα σημάδια τους για να γίνω πιο ικανός σε αυτό και να απολαύσω τη διαδικασία.

Αυτά τα βήματα είναι πολύ βοηθητικά για να αξιοποιήσουμε τη δύναμη​​της​​απόφασης.​​Τη στιγμή που παίρνουμε μια νέα απόφαση, δρομολογούμε μια νέα κατεύθυνση για τη ζωή μας. Μπορούμε να τα αλλάξουμε όλα, αρκεί να δεσμευτούμε ως προς αυτό. Το δυσκολότερο βήμα είναι η δέσμευση,​​όχι η εκτέλεση. Έρευνες έχουν δείξει ότι το γρήγορο “ Decision Making”, είναι ίδιον των επιτυχημένων καθώς έχουν ξεκάθαρες αξίες και επιθυμίες. Στηρίζουν τις αποφάσεις τους και δεν αμφιταλαντεύονται. Μπορούμε και εμείς, , αρκεί να περάσουμε από την παθητική στην ενεργητική φωνή!

Ειρήνη Ορφανού Συμβουλευτική Ψυχολόγος MSc

Γράφει η Ειρήνη Ορφανού, συμβουλευτική ψυχολόγος MSc

Πόσες φορές έχουμε νιώσει ότι η ζωή μας ξεδιπλώνεται μπροστά μας με εμάς να κοιτάμε παθητικά;

Πόσες φορές δεν έχουμε σκεφτεί ότι αν ήταν διαφορετική η συμπεριφορά των άλλων η ζωή μας θα ήταν καλύτερη;

Εδώ έρχεται και επιβεβαιώνεται απολύτως το γνωμικό: Δεν μπορούμε να αλλάξουμε κανέναν παρά μόνο τον εαυτό μας. Ο τόπος που ψάχνουμε δεν είναι έξω από εμάς.

Θέλεις μια ζωή με νόημα; Μερικά tips από τη ψυχολόγο:

Παίρνω την απόφαση ότι η ζωή μου είναι στα χέρια μου. Δεν αποτελώ προϊόν του περιβάλλοντος μου. Κάνω το περιβάλλον μου προϊόν δικό μου.

Είμαι κυρίαρχος στα «Ναι» και τα «Όχι» μου. Είμαι ο αρχηγός των συναισθημάτων μου με τα οποία έρχομαι σε άμεση επαφή.

Επιτρέπω στον εαυτό μου να καμαρώνει για τις επιτεύξεις του. Οι προηγούμενες μου επιτυχίες μου δίνουν αυτοπεποίθηση για καινούργιες προκλήσεις.

Δεν αποθαρρύνομαι από τις αποτυχίες. Πολλές φορές είναι τα μεγαλύτερα σχολεία. Δίνω την ενέργεια μου στο να είμαι πιο ανοιχτός και δεκτικός στο θετικό αλλά και στο καινούριο.

Βλέπω την εύθυμη πλευρά των πραγμάτων και δεν επινοώ προβλήματα, έχω ήδη αρκετά!

Κάνω αυτοκριτική αλλά δεν αυτοτιμωρούμαι. Πορεύομαι με την πεποίθηση ότι δεν μπορώ να ξεκινήσω από την αρχή , μπορώ όμως να δημιουργήσω ένα διαφορετικό τέλος.

Επιλέγω να περιβάλλομαι από ανθρώπους που με διεγείρουν νοητικά και επιδιώκω η επαφή μου με τις δραστηριότητες να είναι πηγή ευχαρίστησης, ικανοποίησης και ανακούφισης.

Βιώνω ενεργοποίηση, καλώς εννοούμενη περιέργεια να μάθω. Είναι άλλωστε μια από τις εφτά αρχές ευφυΐας του Da Vinci!

Χτίζω προσαρμοστικότητα. Η αλλαγή είναι το μόνο βέβαιο πράγμα στη ζωή. Πορεύομαι γνωρίζοντας ότι πολλές από τις σιγουριές μου μπορεί αύριο να γκρεμιστούν.

Αναγνωρίζω την αξία της γνώσης και δεν ξεχνώ την παροιμία των σούφι: Αυτό που πραγματικά έχεις είναι αυτό που δεν μπορείς να χάσεις σε ένα ναυάγιο.

Έχω κατά νου ότι ο πόνος είναι δάσκαλος αλλά δεν του επιτρέπω να με εξουσιάζει. Τον μετουσιώνω σε κάτι πιο χρήσιμο.

Μετριάζω το καταστροφικό άγχος που με ακινητοποιεί αλλά όχι το δημιουργικό που με κινητοποιεί!

Εστιάζω στον στόχο μου με επιμονή, στοιχείο των ισχυρών και επιτυχημένων, για να απολαύσω τους καρπούς του μόχθου μου.

Γνωρίζω τα δυνατά μου στοιχεία και σε περιόδους κρίσης τα ενεργοποιώ για να ανταπεξέλθω.

Αν στρέψουμε το βλέμμα προς τα μέσα και περάσουμε από την παθητική στην ενεργητική φωνή, θα δούμε τη ζωή μας να αλλάζει προς το καλύτερο!

Γράφει η Ειρήνη Ορφανού, συμβουλευτική ψυχολόγος MSc

Η ψυχολόγος Ειρήνη Ορφανού μάς μαθαίνει την οριοθέτηση

Πόσο δυσάρεστο μπορεί να γίνει ένα όχι; και πώς το ναι μας, μπορεί να μας απομακρύνει από την πραγματικότητα που μπορούμε να έχουμε ώστε να ζήσουμε μια ζωή που απλά μας αξίζει; Πόσοι από εμάς τραβάμε ξεκάθαρες διαχωριστικές γραμμές στον επαγγελματικό μας χώρο, αλλά όταν πρόκειται για προσωπικά ζητήματα είμαστε «φτερό στον άνεμο»;

Για υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά κυρίως για να καταφέρουμε να αποκτήσουμε μια ξεχωριστή και διακριτή ταυτότητα σε σχέση με τους άλλους, θα ήταν πολύ βοηθητικό να υιοθετούσαμε την ακόλουθη προσέγγιση….

Δεν παραβιάζω τα όριά μου. Λέω ναι, όταν πραγματικά το θέλω, και το όχι μου, είναι χωρίς ενοχές (το έχει γράψει άλλωστε και ο αγαπημένος Χόρχε Μπουκάι).

Έχω κατά νου, ότι οι δεσμοί μου με άλλους ανθρώπους δεν μπορούν να διαλυθούν, μόνο και μόνο επειδή έθεσα όρια.

Τα όρια είναι ένδειξη αγάπης. Οι άνθρωποι και ιδιαίτερα τα παιδιά αισθάνονται ασφαλείς μέσα σε αυτά και η έλλειψη τους μεταφράζεται από αυτά ως αδιαφορία.

Για να βάλω όρια, πρέπει να έχω όρια, διαφορετικά είμαι ένας χαοτικός ενήλικας.

Τα όρια δεν πρέπει να είναι άκαμπτα, αλλά σαφή και ξεκάθαρα. Μπορώ να τα μεταβάλλω αν νιώσω ξανά εμπιστοσύνη.

Δεν διστάζω να αποστασιοποιηθώ από ένα άτομο ή μια κατάσταση, αν κρίνω ότι είναι απαραίτητο για να επαναπροσδιορίσω τα όριά μου. Θα με βοηθήσει να διαπιστώσω τι είναι αυτό που πραγματικά χρειάζομαι, αλλά και θα μπορέσω να επαναφορτιστώ.

Ενθαρρύνω τους «σημαντικούς άλλους μου» να καλλιεργήσουν την ατομικότητα τους, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται τον χωρισμό ή την απώλεια.

Δεν εγκλωβίζομαι σε δυστυχισμένες σχέσεις, με ανθρώπους που πνίγονται στα δράματά τους. Οριοθετώ τους τοξικούς ανθρώπους γύρω μου, που μου απομυζούν όλη μου την ενέργεια και που μόνο και μόνο με την παρουσία τους, με εξαντλούν προκαλώντας μου νεύρα, νύστα ακόμη και αίσθημα κόπωσης.

Δεν παραχωρώ σε κανέναν την εξουσία να καθορίζει τη διάθεση μου ή να αποδυναμώνει την αυτοεκτίμηση μου.

Αποβάλλω την πεποίθηση ότι ψάχνω το άλλο μισό μου  για να νιώσω πληρότητα, και υιοθετώ τη νέα αντίληψη, ότι είμαι μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που ψάχνει για κάποιον άλλο επίσης ολοκληρωμένο άνθρωπο.

Διατηρώ ισορροπημένες σχέσεις, όπου παραμένω ο εαυτός μου, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει εγγύτητα. Δεν μπερδεύω το “εγώ” με το “εμείς” (ιδιαίτερα στις σχέσεις με τα παιδιά).

Τα όρια είναι αρχικά δουλειά με τον εαυτό μας, μια διαδικασία που διαρκεί εσαεί, αφού η σχέση μας μαζί του είναι η πιο διαχρονική.

Στο τέλος της ημέρας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις επιλογές μας και τότε είναι μια καλή στιγμή να αναλογιστούμε αν διαχειριζόμαστε τον εαυτό μας με τρόπο που μας ικανοποιεί, για να μπορούμε ύστερα να τον προσφέρουμε σε αυτούς που έχουμε επιλέξει, απαλλαγμένοι από τις κοινωνικές συμβάσεις και τα πρέπει!

Η εορταστική περίοδος μπορεί να προκαλέσει από μελαγχολία έως και κατάθλιψη αφού οι άνθρωποι έχουν την τάση να ανασύρουν οδυνηρές εμπειρίες η να εστιάζουν στο τι λείπει από τη ζωή τους κάνοντας απολογισμό. Σύμφωνα με έρευνες που έχουν διεξαχθεί, κατά την εορταστική περίοδο αναφέρονται μεγάλα ποσοστά αυτοκτονιών και κατάθλιψης. Αυτή η δυσθυμία οφείλεται στους εξεις παράγοντες :

  • Στην εμπορικοποίηση  των εορτών και στην πίεση που ασκείται στους καταναλωτές για αγορές δώρων μεγάλης αξίας.
  • Στις υπερβολικές προσδοκίες που δημιουργούν τα μέσα και ο περίγυρος μας για ένα picture-perfect οικογενειακό τραπέζι.
  • Στην αντίθεση ανάμεσα στο πώς περνάμε τις γιορτές και στο πώς θα θέλαμε ιδανικά να τις βιώσουμε.
  • Στη συναισθηματική  φόρτιση λόγω απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου.

Έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι όσο περισσότερο εστιάζει κανείς  στην ύλη,τόσο λιγότερη ευχαρίστηση αντλεί από τη ζωή του. Μπορούμε να φανταστούμε τι γίνεται εκείνες τις ημέρες που όλα τα συναισθήματα βιώνονται στον υπερθετικό βαθμό!

Τι μπορώ να κάνω 
⇨Δεν αναλαμβάνω περισσότερες υπευθυνότητες από όσες αντέχω.
⇨Δεν κάνω υπερβάσεις στα οικονομικά μου. Είναι κάτι που θα μεταφραστεί σε περισσότερο άγχος για μένα αργότερα.
⇨Στοχεύω σε πιο πνευματικά δώρα , σε δώρα αγάπης. Ένα τέτοιο δώρο μπορεί να είναι το να αφιερώσω ποιοτικό και ουσιαστικό χρόνο στα παιδιά μου.
⇨Θυμάμαι να είμαι ευγνώμων για όλα αυτά που έχω κατακτήσει και να επικεντρώνομαι σε αυτά που έχω και όχι σε αυτά που μου λείπουν.
⇨Αποφεύγω το “overthinking” αυτές τις ημέρες αφού θα με επιβαρύνει συναισθηματικά.
⇨Αφιερώνω τον χρόνο μου και την ενέργεια μου σε οτιδήποτε προσθέτει χαρά και αξία στη ζωή μου και στη ζωή των δικών μου. Μπορεί να είναι κάτι πολύ πνευματικό ή κάτι πολύ απλό.
⇨Δεν παγιδεύομαι σε εξιδανικευμένες προσδοκίες για «τέλειες» γιορτές. Ζω το τώρα και το εκμεταλλεύομαι όσο καλύτερα μπορώ. Απολαμβάνω τη μοναδικότητα της κάθε στιγμής.

Και μια άσκηση!
Γράφω ένα «γράμμα ευγνωμοσύνης» σε κάποιον που θέλω να ευχαριστήσω και δεν το έχω κάνει ποτέ. Του το παραδίδω και του το διαβάζω αυτοπροσώπως!

Προσοχη!!! Αν οι ενδείξεις κόπωσης, θλίψης, κακής διάθεσης, χαμηλών επιπέδων ενέργειας παραμείνουν, τότε δεν μιλάμε για Holiday Blues αλλά για συμπτώματα κατάθλιψης, τα οποία χρήζουν επαγγελματικής βοήθειας.

 Γιατί τα αληθινά resolutions γράφονται μέσα μας, όχι σε μια σελίδα χαρτί.

Λίγο πριν από την εκπνοή αυτής της χρονιάς, δεν μπορούμε να μην αναλογιστούμε ότι
άλλος ένας ετήσιος κύκλος κλείνει.

Είναι η στιγμή της αποκάλυψης: Τα ταξίδια που δεν έκανα, οι παραστάσεις που δεν είδα, τα πρόσωπα με τα οποία δε συνδέθηκα όσο θα ήθελα, η αναβλητικότητα που δεν διαχειρίστηκα, η επιτυχία που δεν συνάντησα.

Για να αποφύγω τη νέα χρονιά τις σκέψεις «έμειναν ανεκπλήρωτα τα όνειρά μου και
φέτος» ή « δεν υλοποίησα τους στόχους μου», φροντίζω να ακολουθήσω πιστά τα
παρακάτω:

● Θυμάμαι πως δεν είναι ποτέ αργά για να επανεφεύρω έναν καινούριο, πιο εμπνευσμένο εαυτό.
● Δεν βαριέμαι να ευτυχήσω, είναι υποχρέωσή μου. Δεν ξεχνώ το γνωμικό του
Καζαντζάκη « ό,τι δεν συνέβη ποτέ, ήταν ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά».
● Δεσμεύομαι ότι θα γίνω η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου. Χτίζω το να είμαι, γιατί αν είμαι, μπορώ και να έχω.
● Θέτω συγκεκριμένους στόχους, τους απαριθμώ, προσηλώνομαι σε αυτούς και δουλεύω κάθε μέρα για την υλοποίησή τους. Βλέπω τον κάθε μήνα του καινούριου χρόνου σαν ένα νέο κεφάλαιο και την κάθε μέρα σαν μια ακόμα ευκαιρία.
 Δεν ξεχνώ πως για να καταφέρω κάτι που δεν κατάφερα ως τώρα, πρέπει να
δοκιμάσω εναλλακτικές προσεγγίσεις, αφού οι παραδοσιακές δεν με οδήγησαν σε
επιθυμητά μονοπάτια.
 Καλωσορίζω την αλλαγή και την πρόκληση. Χωρίς αυτές, δεν μπορώ να εξελιχθώ,
ούτε να πετύχω όσα επιθυμώ. Είμαι όμως συντονισμένος με την πραγματικότητα και αποδέχομαι ότι υπάρχουν καταστάσεις οι οποίες είναι μη αναστρέψιμες, όπως μια
απώλεια.
● Δημιουργώ τον απαραίτητο χρόνο για εμένα και για αυτούς που αγαπώ. Επιδίδομαι σε όσο περισσότερες δραστηριότητες μου προσθέτουν ευχαρίστηση μπορώ. Ελαχιστοποιώ το άγχος και μεγιστοποιώ τη χαρά σε κάθε διαδικασία.
● Έχω επίγνωση της δύναμης της πρόθεσης. Κάνω καθημερινά θετικές δηλώσεις που
ξεκινούν με το « Έχω την πρόθεση να» για να προσελκύσω αυτό που θέλω.

● Σκέφτομαι ότι φέτος είναι η χρονιά που θα πραγματοποιήσω όλες μου τις επιθυμίες. Γιατί να το αναβάλλω για αργότερα;

Η ζωή μας κινείται σε πολλούς άξονες και σίγουρα όλοι μας έχουμε μια λογική και μια συναισθηματική πλευρά. Ποιά είναι αυτή που κυριαρχεί όμως και με γνώμονα ποια από τις δυο θα πρέπει να παίρνουμε αποφάσεις;

Feeling or thinking?

Από τη μια, τα συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μας, αφού μας δείχνουν την πορεία και καθοδηγούν τη συμπεριφορά μας. Έχει λοιπόν μεγάλη αξία να τα διερευνούμε και να τα επεξεργαζόμαστε κάνοντας ενδοσκόπηση είτε μόνοι μας, αν  έχουμε τα εργαλεία, είτε μέσω της θεραπευτικής διαδικασίας. Πολλές φορές, τα αρχικά μας συναισθήματα είναι μεταμφιεσμένα και αν τα διερευνήσουμε λίγο καλυτερα, θα διαπιστώσουμε ότι μετασχηματίζονται σε άλλα, βαθύτερα. Έτσι για παραδειγμα, ο θυμός μας μπορεί να είναι μια μεταμφιεσμένη θλίψη ή απόρριψη. Χρειάζονται όμως και τα πιο επιφανειακά συναισθήματα, όπως αυτό του θυμού, γιατί μας βοηθούν να αναδυθούν και τα πιο βαθιά, τα λιγότερο ορατά και προφανή, τα πιο εγκλωβισμένα. Οι άνθρωποι που επενδύουν περισσότερο στο συναίσθημα, έχουν περισσότερη διαίσθηση, ακούν εκείνο που τους επιτάσσει η καρδιά και εκφράζουν με ευκολία αυτό που νιώθουν. Εκνευρίζονται με τα πρακτικά, γήινα ζητήματα,εφαρμόζουν την τακτική του « βλέποντας και κάνοντας» και διατηρούν την ευελιξία τους σε νέες καταστάσεις.

 

Η λογική από την άλλη, μας βοηθά να είμαστε πιο εστιασμένοι σε διανοητικές δραστηριότητες, πιο πνευματικοί αλλά και συναισθηματικά πιο αποστασιοποιημένοι  στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Οι άνθρωποι που εκλογικεύουν διακρίνονται από ρεαλισμό και είναι « πρακτικά πνεύματα». Είναι προσηλωμένοι σε διανοητικές δραστηριότητες, προτιμούν να λύνουν τα προβλήματά τους με την επαγωγική λογική και δεν τους αρέσουν οι αφηρημένες έννοιες. Καλωσορίζουν τις οδηγίες και χρειάζονται ένα σαφές, ξεκάθαρο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να κινούνται με ασφάλεια. Δεν πορεύονται με τη νοοτροπία του «όπως έρθουν τα πράγματα» αφού έχουν ανάγκη από μια δομημένη ζωή . Τους αρέσει να χρησιμοποιούν λίστες, αντζέντες και χρονοδιαγράμματα αλλά και να θέτουν στόχους.

 

Ανεξάρτητα όμως από το τι πρεσβεύουμε, το σίγουρο είναι ότι καλό θα είναι να μην παίρνουμε αποφάσεις όντας πεινασμένοι (hungry), θυμωμένοι (angry), μοναχικοί (lonely) ή κουρασμένοι (tired) αφού το ακρωνύμιο HALT, δε βγήκε καθόλου τυχαία. ´Αν βιώνουμε μια τέτοια συνθήκη, καλό θα είναι  να αναβάλλουμε την οποία απόφαση για αργότερα, αφού σε περιπτώσεις πείνας, θυμού, μοναξιάς και κούρασης, πρυτανεύει το συναίσθημα και είναι πολύ πιθανόν να μας ωθήσει προς τη λάθος κατεύθυνση αφού επιλέγουμε με βάση αυτό που επιθυμούμε και όχι αυτό που χρειαζόμαστε. Το έχει πει και ο Bill Clinton : «Τις χειρότερες αποφάσεις μου, τις έχω πάρει όντας κουρασμένος».

 

Επειδή ακόμη και μια μικρή αποφάση μπορεί να διαμορφώσει το πεπρωμένο μας, δεν χρειάζεται πάντα να πρωτοστατεί το ένα από τα δυο ή να επικεντρωνόμαστε μόνιμα στο συναίσθημα ή στη λογική. Διατηρούμε την ευελιξία μας κάνοντας αλλαγές όπου και όποτε χρειάζεται και προσαρμοζόμαστε με τις εκάστοτε προκλήσεις μη διστάζοντας να  μετατοπίσουμε την προσοχή μας από το συναισθημα στη λογική και αντίστροφα αν και όποτε χρειαστεί.

 

CBT (Cognitive Behavioral Therapy)

Υπάρχει όμως και μια άλλη άποψη, βασισμένη στη γνωσιακή συμπεριφοριστική θεωρία, σύμφωνα με την οποία, λογική και συναίσθημα δεν είναι διαχωρισμένα αλλά λειτουργούν αλληλοσυμπληρωματικά. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, τα συναισθήματα μας είναι απόρροια των λογικών μας σκέψεων. Συνεπώς, τροποποιώντας τις σκέψεις μας, μια διανοητική διαδικασία, αλλάζουμε και το συναίσθημα που τις ακολουθεί. Μπορούμε λοιπόν να μπούμε σε μια διαδικασία αξιολόγησης των σκέψεών μας, να απαλλαγούμε από εκείνες που είναι δυσλειτουργικές και να τις αντικαταστήσουμε με αλλες πιο ευχάριστες. Έτσι θα απαλλαγούμε και από τα δυσάρεστα συναισθήματα και τη θέση τους θα πάρουν αλλα, πιο ευχάριστα και συμφέροντα για εμάς.

 

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να είμαστε μόνιμα συνδεδεμένοι με τον εσώτερο εαυτό μας, έτσι ώστε, αν πιστεύουμε στο γνωσιακό μοντέλο, να διαμορφώνουμε άλλες σκέψεις αν δε μας αρέσουν οι αρχικές, ή να αλλάζουμε την προσέγγισή μας, από λογική σε συναισθηματική και αντίστροφα όποτε εμείς το κρίνουμε απαραίτητο. Για άλλη μια φορά λοιπόν, διαπιστώνουμε ότι εμείς είμαστε οι κηπουροί του δικού μας κήπου!

Όλοι έχουμε τη δύναμη να κυριαρχησουμε πάνω στις σκέψεις μας. Ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στη ζωή μας, έχουμε την ικανότητα να επιλέξουμε πώς θα ανταποκριθούμε σε αυτό, αφού αλλάζοντας τις συνήθειές μας, αλλάζουμε και τον τρόπο σκέψης μας, εφόσον ο τρόπος σκέψης μας απορρέει από τις συνήθειές μας.  Αν αναλογιστούμε ότι κάθε μέρα από το μυαλό του μέσου ανθρώπου περνούν 60,000 σκέψεις, το 95% των οποίων επαναλαμβάνονται σε καθημερινή βάση, θα συνειδητοποιήσουμε πόσο σημαντικό είναι να σταματήσουμε να φθειρόμαστε σκεπτόμενοι το παρελθόν και να σταματήσουμε να εμποδίζουμε το νου μας και τις τεράστιες δυνατότητες του, απελευθερώνοντας το συντριβάνι της ενέργειας που αναβλύζει μέσα μας.

Τι πρέπει λοιπόν να κάνουμε για να σταματήσουμε να αγνοούμε τα δώρα που ρίχνει η ζωή στον δρόμο μας; Για να δούμε το τέλειο θαύμα στο πιο απλό πράγμα και για να σταματήσουμε να δυσφορούμε για πράγματα του παρελθόντος που δεν έχουμε τη δύναμη να αλλάξουμε; Για να μην ανησυχούμε γι αυτά που ίσως έρθουν και δεν έρχονται ποτέ; Πώς μπορούμε να θεραπευτουμε από τις πληγές που στερούν από τη ζωή μας το γέλιο και την πληρότητα που μας αξίζει;

  • Δεν παραιτούμαι από τις χαρές της ζωής και δεν αναβάλλω για αργότερα τα πράγματα που είναι σημαντικά για την ευτυχία μου. Η μέρα για να ζήσω είναι το σήμερα, όχι όταν θα… Φροντίζω να το απολαμβάνω, αφού είναι το μοναδικό που έχω δικό μου. Δεν έχει σημασία τι βρίσκεται πίσω μου ή μπροστά μου, αλλά τι βρίσκεται μέσα μου τώρα. Σήμερα είναι η μέρα για να απολαύσω τους καρπούς τον προσπαθειών μου, για να αδράξω τη στιγμή και για να αναβαθμίσω τη ζωή μου.

  • Μεταμορφώνω τον κόσμο μου από κάτι συνηθισμένο, σε κάτι ιδιαίτερο και ασυνήθιστο και θυμάμαι ότι η ζωή μου είναι κάτι περισσότερο από ένα άθροισμα γεγονότων που έρχονται και παρέρχονται. Ξυπνώ τον εαυτό μου, κάνω να μου συμβούν τα πράγματα που θέλω και δεν ξεχνώ το γνωμικό « όσα ήθελες τόσα μπόρεσες», που μαρτυρά ότι τα όρια της ζωής μου, είναι απλώς επινοήσεις του εαυτού μου. Εξερευνώ τις ικανοτητες της ανθρωπινης φυσης μου, κάνω το επάγγελμά μου έργο αγαπης και φροντίζω να έχω τουλάχιστον 3 στενούς φιλους αφού αυτοί εμπλουτίζουν τη ζωή μου με μαγεία και ομορφιά.

  • Ταρακουνώ τη ζωή μου και δεν περιορίζομαι στον μικρόκοσμό μου, στη σφαίρα του γνωστού και του οικείου. Προχωρώ πέρα από τη δικη μου περιοχή άνεσης και ας νιώθω μόνο εκεί ασφαλής. Αξιοποιώ τις δυνατότητες με τις οποιες με έχουν προικίσει τα χαρίσματα που έχω ως άνθρωπος και δεν φθείρομαι από τοξικά άγχη. Κάνω τις προτεραιότητές μου οδηγό, αλλά όχι με τη νοσηρότητα των εμμονών. Συγκεντρώνομαι στην επιδίωξη αυτού που αγαπώ και η προσοχή μου είναι απερίσπαστα στραμμένη στο έργο μου. Έτσι απολαμβάνω την ευτυχία αλλά και την επιτυχία,χωρίς να τις επιδιώκω αφού είναι παράπλευρα αποτελέσματα της αφοσίωσης μου στο στόχο μου.

  • Γίνομαι εραστής της χαράς, η οποία δεν έχει τίποτα να κάνει με το ύψος του τραπεζικού μου λογαριασμού ή με το εμβαδόν του σπιτιού μου. Ξεχνώ το σπίτι μου, επενδύω στο σπιτικό μου και ζώ τα παιδικά χρόνια των παιδιών μου, είμαι μέρος τους. Επιβραδύνω τους ρυθμούς μου και παύω να κυνηγάω τις μεγάλες απολαύσεις της ζωής παραμελώντας τις μικρές. Κάνω τη συμπόνια και τις μικρές καθημερινές πράξεις καλοσύνης συνήθεια, προσφέρω δείγματα στοργής στους οικείους μου χωρις να υπάρχει ιδιαίτερος λόγος και απολαμβάνω μια πιο πλούσια ζωή.

  • Δεν χάνω την επαφή με τα όνειρά μου και δεν απογοητεύομαι από δυσάρεστα γεγονότα αφού υπάρχει μια φωτεινή πλευρά ακόμη και στη σκοτεινότερη συγκυρία. Το καλύτερο που έχω να κάνω, είναι να σταματήσω να αξιολογώ τα γεγονότα σαν θετικά ή αρνητικά, αλλά να τα βιώνω και να διδάσκομαι από αυτά. Κάνω τις προσπάθειές μου, χρησιμοποιώ αποτελεσματικά το μυαλό μου και πορεύομαι με μια σιγουριά, αφού η ζωή, μπορεί να μη μου δίνει πάντα αυτό που ζητάω, μου δίνει όμως πάντα αυτό που χρειάζομαι!

Όταν ρωτούσαν τη Μητέρα Τερέζα της Καλκούτας τι νόημα έχει το έργο της και ότι δεν προσφέρει καμία λύση εφόσον υπάρχει τόση δυστυχία στον κόσμο, εκείνη απαντούσε ότι πράγματι, ό,τι έκανε ήταν μόνο μια σταγόνα στον ωκεανό. « ´Αν όμως δεν το έκανα, θα έλειπε από τον ωκεανό μια σταγόνα».

Για να είναι γεμάτος ο ωκεανός, χρειάζεται και η δικη μας σταγόνα. Η συνεισφορά μας είναι σημαντική, η παρουσία μας είναι σημαντική.

Τι ακριβώς είναι η αυτοεκτίμηση;

Είναι η ικανότητα να αποδίδω στον εαυτό μου την αξία που του αναλογεί και να ψάχνω να βρώ μέσα μου ´ο,τι αξιόλογο και πολύτιμο υπάρχει. Αυτό όμως δεν θα πρέπει να συγχέεται με την άρνηση της πραγματικότητας, αφού θα ήταν υποκριτικό απέναντι στον ίδιο μου τον εαυτό. Ούτε και εμείς οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας θα πρέπει να ενισχύουμε παραληρήματα του τύπου « είμαι διανοια» θεωρώντας ότι έτσι ενισχύουμε την αυτοεκτίμηση του θεραπευόμενού μας.

Αυτοεκτίμηση σημαίνει να ξέρω ακριβώς τι ικανότητες έχω αλλά και που υστερώ, χωρίς να ντρέπομαι γι αυτό. Έτσι, σταματώ να αναλώνομαι σε σκέψεις που έχουν να κάνουν με το πόσο καλός θα ήμουν αν είχα τις δεξιότητες που δεν διαθέτω. Από την άλλη όμως, δεν θα πρέπει να μεταμφιέζω τη νωθρότητά μου σε ανικανότητα και να αναθέτω σε άλλους να κάνουν αυτό που υποτίθεται ότι δεν μπορώ να κάνω εγώ. Η άρνησή μου για παράδειγμα να σιδερώσω, δεν συγκαταλέγεται στα πράγματα για τα οποία δικαιούμαι να δηλώνω ανίκανος ( ανεπαρκής ίσως).

Γιατί κάποιοι έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση;

Γιατί δεν κάνουν ειρήνη με τον πραγματικό, χειροπιαστό εαυτό τους και κυνηγούν έναν ιδανικό εαυτό, το « ιδεώδες εγώ», κάτι που φυσικά απέχει πολύ από αυτό που είναι στην πραγματικότητα. Αυτό μέσα τους δημιουργεί μια σύγκρουση αφού προσπαθούν με κάθε τρόπο να γίνουν κάτι που δεν είναι και να αλλάξουν σε κάτι που οφείλουν να είναι για να ικανοποιήσουν τον περίγυρό τους. ´Οσο όμως και να επιμένουν, δεν καταφέρνουν να καλύψουν το κενό μεταξύ πραγματικού και ιδανικού εαυτού και αυτό καταλήγει σε ματαίωση, εξάντληση ενέργειας και φυσικά πτώση της αυτοεκτίμησης αφού η ψαλίδα ανάμεσα σε αυτό που είναι και σε αυτό που θα πρεπε να είναι μεγαλώνει και κάνει πιο έντονο το αίσθημα του ελλείμματος.

Πώς να ευδοκιμήσει η αυτοεκτίμησή μου;

Απαλλάσσομαι από την ιδέα του ιδανικού εαυτού και παύω να αξιολογώ τον εαυτό μου με κριτήριο την αξία που μου αποδίδουν οι άλλοι. Δεν πρέπει ούτε να είμαι με έναν συγκεκριμένο τρόπο, αλλά ούτε να προσπαθώ να είμαι κάποιος που δεν είμαι. Σταματώ λοιπόν να αυτό βασανίζομαι, είμαι επιεικής απέναντι στον εαυτό μου , υπερήφανος για τη μοναδική μείξη των καλών και των κακών πλευρών μου και σταδιακά θέλω να κάνω τα πράγματα όλο και καλύτερα. Όχι όμως για να με θαυμάσουν οι άλλοι, αλλά για να βελτιώσω την αυτοεικόνα μου. Έτσι, θα στοχεύω στο να δημιουργώ τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για να αναδυθεί από μέσα μου το καλύτερο κομμάτι του δικού μου όμως εαυτού, σύμφωνα με τη δικη μου κλίμακα αξιών, ακόμη και αν « η καλύτερη Μαρία» ή « ο καλύτερος Γιωργος», δε μοιάζει καθόλου με εκείνη/εκείνον που πασχίζουν οι άλλοι να με κάνουν να είμαι γιατί έτσι θα ήταν πιο βολικό γι αυτούς.

Και δεν ξεχνώ, πως είναι ωραίο να εξελίσσεται κανείς και να κάνει τις προσωπικές του υπερβάσεις, όχι γιατί δεν είναι καλός ή δεν είναι καλά και μεμψιμοιρεί « σήμερα είμαι χάλια και αύριο θα είμαι τέλεια», αλλά γιατί θέλει να ξεπεράσει τον εαυτό του και να γίνει ακόμα καλύτερος « σήμερα είμαι καλά και αυριο θα είμαι σίγουρα ακόμη καλύτερα!».

Albert Einstein, Vincent Van Gogh, Isaac Newton, Leonardo Da Vinci, Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Amadeus Mozart, Andy Warhol, Bill Gates, είναι μόνο κάποιοι που συγκαταλέγονται στη λίστα με τα μεγάλα ονόματα των αυτιστικών. Πριν κάποια χρόνια, ονομάζονταν άτομα με σύνδρομο Asperger. Τα τελευταία χρόνια όμως, ο όρος αυτός δεν χρησιμοποιείται πια και όποιοι πληρούν τα παρακάτω κριτήρια, διαγιγνώσκονται ως υψηλής λειτουργικότητας αυτιστικοί: χαρισματικά άτομα με βασικά ελλείμματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση και τη λεκτική επικοινωνία, με έλλειψη βλεμματικής επαφής, με στερεότυπες έως και εμμονικές συμπεριφορές, με μια αδεξιότητα στην κίνηση, με αδυναμία διαχωρισμού κυριολεξίας και μεταφοράς και με μια περιορισμένη γκάμα ενδιαφερόντων.

Does it ring a bell? (Ακούγεται οικείο;)

Ευλόγως, καθώς σχεδόν όλοι γνωρίζουμε κάποιον που είναι έξυπνος αλλά λίγο αφελής, που μπορεί να λύσει απαιτητικές μαθηματικές εξισώσεις αλλά διερωτάται πώς μπορεί κάποιος να πετάξει από τη χαρά του, που σας θυμίζει όλα τα γενέθλια φίλων, συγγενών αλλά και απλών γνωστών. Που έχει αναπτυγμένη αντιληπτική ικανότητα, που είναι υψηλής ευφυΐας αλλά που δυσκολεύεται να διαβάσει πίσω από τις λέξεις. Που πολλές φορές νιώθετε ότι του δείχνετε κάτι και βλέπει το δάχτυλο, εστιάζει δηλαδή στο ασήμαντο, βλέπει το δέντρο και χάνει το δάσος. Κάποιον που μπορεί να νιώθει πολύ βαθιά συναισθήματα για εσάς, αλλά να δυσκολεύεται να εμβαθύνει σε αυτά. Κάποιον που να έχει τη διάθεση να συγχρωτιστεί με τους γύρω του αλλά να δυσκολεύεται να το καταφέρει. Κάποιον με υψηλή διανοητική, αλλά χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη, που δυσκολεύεται να ονομάσει, να εντοπίσει και να εκφράσει λεκτικά αυτά που νιώθει.

Θεραπεύεται;

Βελτιώνεται σημαντικά, αν υπάρξει σωστή θεραπευτική παρέμβαση σε μικρή ηλικία και τελικά παραμένουν ψήγματα δυσκολίας σαν στοιχείο του χαρακτήρα, κυρίως στο κοινωνικό κομμάτι. Σίγουρα κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, όμως σαν παιδιά θα πρέπει να δουλευτούν εργοθεραπευτικά μέσω της αισθητηριακής ολοκλήρωσης ( τραμπολίνο, ειδικές μπάλες, κούνιες) που αποσκοπεί στη γενικότερη οργάνωσή τους και στην  ενίσχυση της κοινωνικής τους συμμετοχής.

Η λογοθεραπευτική παρέμβαση επίσης βοηθά σημαντικά όταν δεν επικεντρώνεται μόνο στο λόγο, αλλά στον σφαιρικό τρόπο συμπεριφοράς του παιδιού. Αυτό επιτυγχάνεται πολύ αποτελεσματικά μέσω της άσκησης της σειροθέτησης, η οποία βοηθά στο να μπορεί κανείς να εκτελεί εντολές, εμπλουτίζει το λεξιλόγιο, αναπτύσσει τον περιγραφικό λόγο και ενισχύει  την προσοχή και την ανάπτυξη αλληλουχίας γεγονότων. Ενισχύει ακόμη και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών, αφού το παιδί μαθαίνει να παίρνει πρωτοβουλίες, να προτείνει λυσεις και να μη λειτουργεί ως παθητικός δέκτης.

Πολύ βοηθητική είναι και η δραματοθεραπεία, που μέσω θεατρικού παιχνιδιού διδάσκει στα παιδιά με παιγνιώδη τρόπο τη συγκέντρωση. Τα βοηθά να εξάψουν τη φαντασία τους μέσω της υπόδησης ρόλων και του αυτοσχεδιασμού και να έρθουν σε επαφή με διάφορα συναισθήματα εκτός από τα προφανή ( χαρά, λύπη). Έτσι, μπορούν πιο εύκολα να αποκωδικοποιήσουν και το δικό τους συναίσθημα αλλά και των άλλων.

Προφίλ

Ο υψηλής λειτουργικότητας αυτιστικός, είναι συνήθως άνδρας, αφού εκείνοι είναι πιο επιρρεπείς. Είναι οριοθετημένος, με ισχυρή αίσθηση του δικαίου και του καθήκοντος. Πολύ τυπικός ως υπάλληλος και πολύ προικισμένος με ταλέντο στη μουσική, στη ζωγραφική, ή σε κάποια άλλη μορφή τέχνης. Βρίσκει ικανοποίηση

στο να εστιάζει εμμονικά σε κάτι, όπως ο Αndy Warhol με τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του. Μπορεί να ασχοληθεί με τα μαθηματικά, τη φυσική ή τους υπολογιστές με μεγάλη ευκολία και να διαπρέψει σε αυτό (Bill Gates). Είναι σχεδόν απίθανο να εχει εξαιρετικές επιδόσεις σε κάποιο άθλημα.Είναι ιδιόρρυθμος ως χαρακτήρας. Τα επίπεδα ιδιαιτερότητας του ποικίλουν ανάλογα με το βαθμό αποτελεσματικότητας της παρέμβασης που είχε σαν παιδί. Δυσκολεύεται να αντιληφθεί οτιδήποτε ξεφεύγει από το χειροπιαστό, είναι λίγο αδέξιος στην προσεγγιση και τη γνωριμία με άλλους και έχει μονότονο τρόπο ομιλίας, χωρίς ιδιαίτερες εναλλαγές φωνής. Αυτό το τελευταίο όμως, μαζί με το απλανές του βλεμμα και το κοφτερό μυαλό του, τον καθιστούν εξόχως γοητευτικό έως και σέξυ στο γυναικείο φύλο!